Mantı nedir?

Home TV¹, sağolsun, geçenlerde “Hepsinin bir hikayesi var”² isimli programda dünyadaki mantı çeşitlerini inceledi ve mantının kökenleri hakkında kısaca bilgi verdi. Hayatının bir yerinde hamurla haşır neşir olmuş neredeyse tüm toplumlarda bir mantı çeşidi bulmak söz konusuymuş. Ama benim çok daha fazla ilgimi çeken konu şuydu. Koreliler bizim mantı dediğimiz yemeğin adına Mandu³ diyorlarmış. Bunu duyar duymaz hem çok şaşırdım hem de çok heyecanlandım. Logic-Mantık/Logi-Mantı şeklindeki çeviriye sıklıkla maruz kalan (tabii ki bu çeviriyi ara ara da kullanan : )) benim için “mantı” kelimesinin kökenine inme şansı bulmak açıkçası paha biçilmez bir fırsattı. Biraz inceleyip gördüm ki bizim mantı diye adlandırdığımız yemeğin uzak doğuda kullanılan adları (söyleniş olarak) hep birbirine benziyor. Örneğin Koreliler Mandu derken, Moğollar Mantuu⁴, Çin ise Mantou⁴ diyor. Biraz araştırınca gördüm ki, kelimenin çıkışı popüler inanışa göre Çin’in “Üç Krallık Dönemi”ne⁵, yani M.S. 220-280 yıllarına denk geliyor. Hikayesi ise kısaca şöyle (tercümedir):

Bu hikaye Üç Krallık Dönemi’ne, stratejist Zhuge Liang’ın güney topraklarının istilası için Shu ordusunu yönetmesine dayanır. Zhuge Liang barbar kral Meng Huo’yu yendikten sonra ordusuyla birlikte Shu’ya geri dönerken karşısına coşkun akan bir nehir çıkar. Ne yaparlarsa yapsınlar bu nehri geçemezler. Barbar lordlarından biri Zhuge Liang’a eski bir gelenekten bahseder. Buna göre barbarlar 50 adamlarını feda eder, bu adamların başlarını kesip nehre atar ve böylece ruhunu mutlu ettikleri nehri geçebilirlermiş. Zhuge Liang daha fazla kan dökülmesini istemediğinden barbarlar yerine yanlarında götürdükleri inek ve atları kestirir. Bu hayvanların etlerini insan kafasına benzeyen (yuvarlak ve tabanı düz) çöreklere doldurtur ve nehre attırır. Bu sayede nehri başarılı bir şekilde geçtikten sonra bu çöreklere “barbarın kafası” yani “mántóu” adını verir.

Anlayacağınız bayıla bayıla yediğimiz mantının kökeni kesik barbar kafası imiş. İştahınız kabardı değil mi? Gerçi biz şimdi bu ilginç hikayeyi okuyup da mantıdan soğuyacak değiliz.

Hazır elim değmişken Türk usulü mantının, yani Kayseri mantısının^* nasıl yapıldığını tarifiyle vereyim de bu yazıyı da böyle bitirelim. Yakın akrabalarım Kayseri’li olduğundan bazı özel günlerde o güzide tatları ben yakından tadabiliyorum. Yeteneği veya yaptıracak imkanı olanlar bu lezzetten mahrum kalmasınlar diye de tarifi annemden aldım, aşağıda sunuyorum:

Gereken malzemeler:
- 1 kg birinci kalite un
- 1 yumurta
- 300 gram yağsız koyun kıyma
- 1 büyük boy soğan
- 3 adet orta boy domates
- Tereyağı
- biber salçası, domates salçası
- tuz, kara biber, toz biber, sumak
- sarımsak, yoğurt

Hazırlanışı:
- Soğan ince ince kıyılıp kıyma ile karıştırılır. Üstüne 1 tatlı kaşığı toz biber, 1 çay kaşığı tuz ve 1 çay kaşığı kara biber eklenip iyice yoğrulur. Bu harç bir kenarda bekletilir.
- Un, yumurta, 1 tatlı kaşığı kadar tuz ve az miktarda su karıştırılarak hamur hazırlanır. Hamurun zorlukla yoğurulacak kadar koyu kıvamlı olması gerekir. Fazla su koymamaya dikkat edelim.
- Hamur yaklaşık hazır yufkanın 3 katı kalınlığında ve benzer genişlikte açılır.
- Hamurdan kenarı 1,5 cm uzunluğunda kareler kesilir.^**
- Kesilen karelerin ortasına az miktarda kıyma koyulur ve hamur bükülerek mantılar hazırlanır.
- Bükülen mantılar az tuzlu bol suda haşlanır.
- Haşlama sürerken, hafif derin bir tavada 1 kaşık tereyağı eritilir. Yarım yemek kaşığı biber salçası, 1 kaşık domates salçası, 1 çay kaşığı tuz tavada kavrulur.
- Domatesler mercimek büyüklüğünde doğranır ve tavaya eklenir.
- Sos pişedursun, hazır olan mantının suyu, dibinde bir su bardağı su kalacak şekilde süzülür. Suyun tamamı süzülmemelidir. Miktarına zevkinize göre karar verebilirsiniz.
- Tencerenin içine bir bardak soğuk su eklenir (buna can suyu denirmiş).
- Sos hazır olunca olduğu gibi bu tencerenin içine dökülür ve karıştırılır.
- Bir iki diş sarımsak soyulduktan sonra havanda iyice dövülür. Dövülen sarımsak ekşi(msi) yoğurda eklenir ve sarımsaklı yoğurt hazırlanır. Yoğurdu iyice çırparsanız daha rahat yenebilir. (Tatlı yoğurt mantıya ve de sumağa uymuyor)

Servis:
- Mantı tabağa konur.
- Üzerine az miktarda sarımsaklı yoğurt gezdirilir.
- Daha sonra da üzerine bir tutam sumak serpilir.

Afiyet olsun!

^* Başka nice mantı vardır nice illerde belki ama benim aklıma mantı deyince Kayseri mantısı gelir. Eh haliyle Türk mantısı deyince de bunu anlıyorum, var mı itirazı olan?
^** Kayseri yöresinde çok daha küçük kareler kullanılsa da o boyda yapması zor olur ve de kıyma/hamur oranı çok düşük olur.

Kaynaklar:

¹ Digiturk’ün kanal ile ilgili sayfası için buraya tıklayın.
² Digiturk’ün program ile ilgili sayfası için buraya, programın orijinal sayfası için buraya tıklayın.
³ Mandu: Kore Mantısı
⁴ Mantou: Çin mantısı ve kökenleri
⁵ Çin tarihi, Üç Krallık Dönemi