“Adam Olmak” isimli şiiri duydunuz mu? Orjinal dili İngilizce olup “If” (eğer) diye geçer. Şiiri duymadıysanız birkaç dizesini burada alıntılayalım:1
Düşlere kapılmadan düş kurabilir,
yolunu saptırmadan düşünebilirsen eğer,
ne kazandım diye sevinir, ne yıkıldım diye yerinir,
ikisine de vermeyebilirsen değer,
söylediğin gerçeği eğip büken düzenbaz,
kandırabilir diye safları, dert edinmezsen,
ömür verdiğin işler bozulsa da yılmaz,
koyulabilirsen işe yeniden.
Ne kadar etkileyici öyle değil mi? Orjinal dilinde daha da etkileyici kesinlikle. Şiir Rudyard Kipling’indir.2,3 Bülent Ecevit tarafından (da) Türkçe’ye çevrilmiş. Herhalde o da çok beğenmiş olacak şiiri. Fakat ufak bir sorun var. Bizim bildiğimiz Ecevit, Türk Solu’nda ismi geçen önemli bir şahsiyet idi. Rudyard Kipling ise belki de eşitlikçiliğin tam karşıtı sayılabilecek olan bir akımdan, emperyalizmden gelmektedir.2 Hatta o kadar ki çağdaşı George Orwell tarafından “İngiliz Emperyalizminin Peygamberi” olarak nitelenmiştir. Zaten bu şiir de, Kipling’in belirttiği kadarıyla Güney Afrikalı çiftçilere karşı girişilen bir savaştan ilham alınarak yazılmış.3
Bülent Ecevit emperyalizmi mi savunuyordu? Değilse bile emperyalist duruşu sempatik mi buluyordu? Belki de şiirin içeriğine şiiri yazandan daha çok önem vermişti. İşte “Türk Hamamı” da tam bu noktada devreye giriyor. Ne alaka mı? Okumaya devam..
Bu şiir yazıldığı yıllarda ve hatta sonraları o kadar beğeni toplar ki İngiliz Ahlakı’nın temellerinde yer edinir. George Orwell, ki kendisi Kipling’in eserlerini çok beğenirken politik görüşlerinden nefret etmektedir, arkasındaki ideolojiyi bilmediği halde bu eserleri çok beğenenleri eleştirir. Bu tip insanları Albay Blimp‘e (Colonel Blimp veya birebir çevirisiyle Albay Gerici) benzetir.3 Albay Blimp, bundan çok yıllar önce, 1930′lu yıllarda David Low nâm bir karikatüristin yarattığı bir çizgi karakterdir.4 Bu karakterin özelliği Türk Hamamı’nda banyosunu yaparken çeşitli politik cümleler yumurtlamasıdır.5 Bir örneğini aşağıdaki karikatürde göreceğiniz bu karakteri David Low, Türk hamamındaki iki askeri şahsiyetin, “sipahiler mahmuzlarını tanklarda da giyebilmeliler” görüşünü savunduklarını duyduktan sonra yaratır. Aşırı tutucu ve içi boş görüşler, bu karikatürün yayınlandığı zamanlardan bu yana “Albay Blimp demeçleri” olarak nitelendirilir.
Albay Blimp çizgi şeridi, 2 Kasım 1935, Evening Standard
George Orwell Bülent Ecevit’in bu şiiri çevirdiğini bilseydi, Bülent Ecevit’e de Albay Blimp der miydi acaba? Bülent Ecevit’in Kipling’in görüşlerini bilmediğini savunmak saflık olur. Bunları bile bile bu şiiri sevip çevirmesine ise ne demek lazım gelir bilmem. Belki de çıkarılacak ders, bir şeyi ne kadar beğenirsek beğenelim, sorgulamalıyız ki Albay Blimp damgası yemeyelim.. Ya da yiyip Türk hamamının tadını çıkaralım. Kime ne, değil mi?..
Kaynaklar:
1 Adam Gibi Adam Olmak, Ekşisözlük
2 Rudyard Kipling, Wikipedia
3 If by Rudyard Kipling, Wikipedia
4 David Low, Wikipedia
5 Colonel Blimp, Wikipedia
